Marchetto da padova a milano

Roma, Bibl. Apostolica, Vat. Lat. 5322 | c. 115v-116v
Rism B.III/2: 100
Gerbert 1784, iii.188 | online

[Tempus perfectum]

Saint-Dié, Bibl. Municipale, 42 | c. 66v-67v
Rism B.III/2: 81-84
Coussemaker 1876, iii.9-12 | online

ed. crit. (+ Pisa, Bibl. Universitaria, 606)
Rism B.III/1: 131-33
Vecchi 1969, pp. 128-134 | online

————————————————
= = = 3 t – 3 t*  Tempus perfectum recte in quo ponitur, duodecim scribitur pro tempore, quae vocantur minimae,p. 9]Tempus perfectum recte divisum in duodecim
Tempus perfectum recte est illud in quo ponuntur duodecim semibreves que vocantur minime.p. 128]I.Tempus perfectum
a) Tempus perfectum recte divisum in duodecim. Tempus perfectam recte est illud in quo ponuntur duodecim semibreves que vocantur minime.si autem rarius [a] cantatur, sique plures quam duodecim ponerentur, diceretur plusquamperfectum. [1/p.]Si autem velocius cantaretur sic quod plures quam duodecim ponerentur, diceretur plus quam perfectum.Si autem velocius cantaretur, sic quod plures quam duodecim ponerentur, diceretur plus quam perfectum.Sex autem vocantur minores semibreves []. Tres vero maiores naturales[], et sic una duarum duas partes habet temporis, et vocatur maior artificialis[]; et talis modus cantandi Italicus est [2/p.] potior quam Gallicus.Sex vero vocantur minores semibreves; tres autem majores naturales et sic una duarum duas partes habet temporis que vocatur major artificialis.Et talis modus cantandi Italicus est, ut hic patet:

[esempio... [10] ... segue]

Sex autem vocantur minores semibreves; tres vero maiores naturales; et sic una duarum duas partes habet temporis, que vocatur maior artificialis. Et talis modus cantandi Italicus est, potius quam Gallicus, ut hic patet:

[esempio... [129] ... segue]

[a] Malgrado Vecchi 1969 preferisca velocius (privo di significato), questo è il termine corretto e pone la copia vaticana più alta nello stemma. In realtà non va inteso come 'rallentato' ('diradato', come suggerisce Gozzi 2001: 16) ma come 'più raro', cioè cantato meno frequentemente. Il fraintendimento di Saint-Dié e Pisa scaturisce dal plures che segue che però si riferisce al numero di minime.

————————————————
= = = 3 t   Item idem tempus quantitate ubi tres ‹semibreves› ponuntur pro tempore, et vocantur maiores, ut supra dictum est [], et dividuntur in novem, et non in duodecim [b], quae quidem vocantur minimae; et talis modus cantandi Gallicus est [3/p.] potius quam Italicus: et multis aliis modis possunt diversificari per artem, ut alibi patet.Item tempus divisum in novem
Item idem tempus in quantitate, ubi tres semibreves vocantur ut supra dictum est; sed dividimus in novem que vocantur minime. Et talis modus cantandi Gallicus est potius quam Italicus, ut hic patet:

[esempio]

b)Item tempus divisum in novem
Item idem tempus in quantitate, ubi tres semibreves ponuntur pro tempore et vocantur maiores, ut supra dictum est; sed dividuntur in novem, et non in duodecim, que vocantur minime. Et talis modus cantandi Gallicus est, potius quam Italicus, ut hic patet:

[esempio]

[b] Riferimento esplicito all'uso di un medesimo tactus fra duodenaria e novenaria.

————————————————
= [= ] = = 3/2 t – 3/2 t*  Tempus autem perfectum quantum ad divisionem, quod dividitur in tres, et postea in sex, et non ultra, propter suam velocitatem [c] modi cantandi: sed quantum ad quantitatem, est pro mediate temporis superioris perfecti divisi in duodecim, et dicitur hoc tempus perfectum minus. [6/p.]Tempus perfectum minus divisum in sex
Tempus hoc perfectum est quantum ad divisionem, quia dividitur in tres partes et postea in sex et non ultra, propter suam velocitatem modi cantandi, sed quantum ad quantitatem est pro medietate temporis superioris perfecti in duodecim; et dicitur tempus hoc minus perfectum.130] c)Tempus perfectum minus divisum in sex
Tempus hoc perfectum est quantum ad divisionem, quia dividitur in tres partes et postea in sex et non ultra, propter suam velocitatem modi cantandi, sed quantum ad quantitatem est pro medietate temporis superioris perfecti divisi in duodecim; et dicitur tempus hoc minus perfectum.Si autem illud tempus cantaretur sic, quod aliquando possunt poni septem vel octo semibreves in ipso tempore, et non perficere duodecimam, diceretur quod sit maior perfecto minori [d], [5/p.] sicut supra dictum est de plusquamperfecto.Si istud tempus cantaretur rarius, sicque aliquando possunt septem vel octo semibreves poni pro ipso et non perficere duodecim, diceretur quod esset majus perfecto minori, sicut supra dicitur de plus quam perfecto, ut hic patet:

[esempio]

Si autem istud tempus cantaretur rarius, sic quod aliquando possint septem vel octo semibreves poni pro ipso, et non perficere duodecim, diceretur quod esset maius perfecto minori, sicut supra dictum est de plus quam perfecto, ut hic patet:

[esempio]

[c] Qui Gerbert trascrive erroneamente voluntatem.
[d] Qui il ms. riporta erroneamente maiori (e tale rimane in Gerbert).

————————————————
= = t – t*  Tempus hoc perfectum est quantum ad divisionem, quod dividitur in tres et non ultra, propter suam velocitatem: sed quantum ad quantitatem sui, est pro tertia parte temporis superioris perfecti in novem [e], et de ipso modo cantandi; et vocatur istud tempus perfectum minimum. [8/p.]Tempus perfectum minus divisum in tribus
Tempus hoc perfectum est quantum ad divisionem, quia dividitur in tres et non ultra, propter suam velocitatem; sed quantum ad quantitatem est pro tertia parte temporis perfecti superius divisum in novem, et de ipso modo cantandi, et vocatur istud tempus perfectum minimum.131] d)Tempus perfectum minimum divisum in tribus
Tempus hoc perfectum est quantum ad divisionem, quia dividitur in tres et non ultra, propter suam velocitatem; sed quantum ad quantitatem sui est pro tertia parte temporis perfecti superius divisum in novem, et de ipso modo cantandi; et vocatur istud tempus perfectum minimum.Est autem illud tempus pro medietate temporis imperfecti divisi in sex, quod dicitur senarius Gallicus et de modo Gallico in quantitate [f].Est etiam istud tempus pro medietate imperfecti de modo Galico in quantitate.Est autem istud tempus pro medictate imperfecti divisi in sex, qui dicitur senarius Gallicus, et de modo Gallico in quantitate.Si autem istud tempus cantaretur rarius, diceretur maius perfecto minimo: [7/p.] tres autem semibreves huius temporis vocantur minimae[]; si una duarum caudaretur, duas partes habet ipsius temporis praelibati, et vocatur minor [].Si rarius cantatur hoc tempus, dicetur majus perfecto minimo, tres semibreves vocantur minime, si una duarum caudaretur duas partes habet et vocatur minor, ut hic patet:

[esempio... [11] ... segue]

Si rarius cantatur hoc tempus, dicetur maius perfecto minimo tres autem semibreves huius temporis vocantur minime, si una duarum caudetur, duas partes habet ipsius temporis prelibati et vocatur minor, ut hic patet:

[esempio]

[e] Il riferimento è alla novenaria e non al duodenaria, perché lì il tactus è fisso e non può essere rallentato come nella duodenaria.
[f] Cioè corrisponde per durata alla metà di una senaria gallica.

[Tempus imperfectus]

  ————————————————
= [= ] = = 2 t – 2 t*  Tempus hoc dicitur imperfectum, quia dividitur in duas partes aequales. Tempus imperfectum recte modi Italici divisum
Hoc tempus dicitur imperfectum, quia dividitur in duas partes equales.132] II.Tempus imperfectum
a) Tempus imperfectum recte modi Italici divisum. Hoc tempus dicitur imperfectum, quia dividitur in duas partes equales.Hoc tempus deficit a perfecto superiori diviso in duodecim in tertia parte, octo autem scribitur, vocantur minimae, quatuor autem minores, et duo vocantur maiores naturales [1/i.]: et multis aliis modis possunt diversificari per artem, ut alibi patet.Hoc tempus imperfectum deficit a perfecto superiori diviso in duodecim in tertia parte; octo semibreves vocantur minime; quatuor minores, et due majores naturales, ut hic:

[esempio]

Hoc tempus imperfectum deficit a perfecto superiori diviso in duodecim in tertia parte; octo autem semibreves vocantur minime; quattuor minores, et due maiores naturales, ut hic:

[esempio]

————————————————
= = t – t*  Hoc autem tempus dicitur imperfectum [iniziolacuna in Gebert:]minimus quia dividitur in duas partes equales, post hoc in quatuor. Et propter ‹suam› velocitatem non possent poni octo, si bene pars ip‹sarum octo aliquando›, et vocantur quadernarium. [6/i.]Tempus imperfectum minus
Tempus hoc imperfectum dicitur minus, quia dividitur in duas partes equales, post hec in quatuor. Et propter suam velocitatem non possunt poni octo, sed bene pars ipsarum octo aliquando, ut hic patet:

[esempio]

133] b)Tempus imperfectum minus.
Tempus hoc imperfectum dicitur minus, quia dividitur in duas partes equales, post hec in quattuor; et propter suam velocitatem non possunt poni octo, sed bene partes ipsarum octo aliquando, et vocatur quadernarium, ut hic patet:

[esempio]

————————————————
= = = 2 t   Hoc autem tempus dicitur imperfectum [fine lacuna]recte, potest etiam velocius cantare, et tunc dicetur tempus imperfectum minuset rarius [4/i.], et dicetur maius[3/i.] imperfecto recto. [g]Tempus imperfecum modi Gallici
Tempus hoc dicitur imperfectum recte. Potest etiam velocius cantari, et tunc dicetur imperfectum minus, et rarius dicitur majus imperfecto recte.c) Tempus imperfectum modi Gallici
Hoc autem tempus dicitur imperfectum recte. Potest etiam velocius cantari, et tunc dicetur tempus imperfectum minus; [134] et rarius, et dicetur maius imperfecto recto.Hoc autem tempus imperfectum deficit a perfecto superius diviso in novem in tertia parte, dividitur autem istud primo in duas semibreves aequales, quas dicimus maiores naturales: et illae duae postea dividuntur in sex semibreves, quae dicuntur minimae.Hoc tempus imperfectum deficit a perfecto superiori diviso in novem in tertia parte. Dividitur autem in duas semibreves equales que dicuntur majores naturales; et ille due postea dividuntur in sex que dicuntur minime, ut hic patet exemplum:

[esempio]

Hoc autem tempus imperfectum deficit a perfecto superius diviso in novem in tertia parte. Dividitur autem istud primo in duas semibreves equales, quas dicimus maiores naturales; et ille due postea dividuntur in sex semibreves, que dicuntur minime, ut hic patet:

[esempio]

[g] Anche in questo caso questa è la lezione più corretta che definisce rarius (meno frequente) in tempo più rapido e maius quella in tempo normale (recto); Gozzi 2001 (42 e tav. 9) invece vi legge tre differenti opzioni di tempo: «Senaria gallica, finally, is the only divisio for which the Rubrice breves provides up to three different modes of performance (standard, fast and slow)».